دنياى فرهنگی چه رنگى است؟

فهم و تعريف واژه فرهنگ كار دشوارى است؛ كتاب­هايى وجود دارد كه تا ۵۰۰ تعريف از فرهنگ ارائه مى كنند. در ابتداى كتاب نظريه هاى فرهنگى فيليپ اسميت مى خوانيم فهم واژه فرهنگ تلاش براى فهم يكى از ۶،۵ لغت بسيار دشوار زبان انگليسى است؛ مساله اى كه كم و بيش در بقيه زبان ها هم وجود دارد. اما سؤال اينجاست چرا در سال هاى اخير استفاده از اين واژه اين قدر زياد شده است؟ پاسخ ساده به اين سؤال را مى توان در مسائل و بحران هايى يافت كه بر سر جوامع بشرى به صورت جهانى آوار شده است.

روشنفكران با ادعاى اوتوپياى وهمى و وعده ساخت بهشت در كره خاكى، فهرستى از ايدئولوژى هاى انسان ساخته را فراهم كردند؛ آنها با به هم ريختن همه نسبت­ها و آداب و سنن، گفتند تمتع و لذت مادى، سعادت بشر را در پى خواهد داشت، دنيايى را ساختند كه استعمار، جنگ دوم جهانى، انقراض تدريجى خانواده و آلودگى محيط زيست بخش كوچكى از بحران هاى آن است.

پاسخ و راه حل برخى از متفكران و روشنفكران غربى درباره این بحران­ها توجه به مساله «فرهنگ» بود. گويا همه اين معضل ها بايد به دست باكفايت «فرهنگ» حل مى شد، اگرچه اين «فرهنگ» هيچ ورودى به سياستگذارى همين دنياى آشفته مبتنى بر سوداگرى نداشت.

در ايران امروز هم تعداد زيادى از سياستگذاران، بويژه آنها كه بيشتر با منطق سياسى يا سوداگرى اقتصادى براى كشور نسخه مى پيچند، «فرهنگ» را اكسيرى مى دانند كه قرار است به وسيله آن، همه مشكلاتى را كه آن­ها يا كسان قبل از آن­ها آفريده­اند يك شبه حل كند. مثلاً براساس يك منطق مبتنى بر نظام سودانگار سرمايه­دارى، كل ساختار و صدر و ذيل جامعه را به هم مى ريزند و بعد مى انگارند «فرهنگى» كه در به وجود آوردن نتيجه اين تغييرات و «اصلاحات» هيچ تقصيرى نداشته، بيايد و همه اين غلط ها را پاك كند. «فرهنگ» بايد بتواند مشكل ترافيك را حل كند، مشكلات شهرنشينى را حل كند، بهره ورى را در نظام­هاى ادارى افزايش دهد، وجدان كارى را بالا ببرد و به صورت خلاصه معضلات فعلى بشريت را پايان دهد.

وجود همين نگاه تبعى و ابزارى به فرهنگ اكنون مهم ترين مشكل فرهنگى در جهان و ايران است. فرهنگ بايد به جاى حضور در جامعه براى حل معضلى كه «ديگران» پديد آورده اند، خود به سرچشمه اصلى اداره جامعه تبديل شود تا بتوان به حل بسيارى از همين معضل­ها اميدوار بود. چيزهايى كه حاصل ذات نگاه ابزارى و سودانگارانه به همه عالم و انسان بوده است. راستى دنيايى كه در آن سياست و اقتصاد ذيل فرهنگ تعريف شوند، چه رنگى است؟

http://www.javannewspaper.com/PDF/LASTISSUE/20.PDF

http://www.javannewspaper.com/1388/880212/cultural.htm